Μετά το θάνατο του ανθρώπου το σύνολο της περιουσίας του, τόσο οι υποχρεώσεις όσο και τα δικαιώματά του, δεν εξαφανίζονται αλλά μεταβιβάζονται σε άλλα πρόσωπα, τα οποία τον διαδέχονται στο σύνολο των έννομων σχέσεών του. Κληρονομικό Δίκαιο είναι το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την περιουσία του ανθρώπου μετά το θάνατό του. Οι διατάξεις του Κληρονομικού Δικαίου περιέχονται στο πέμπτο βιβλίο του Αστικού Κώδικα (αρθ. 1710 -2035 ΑΚ). Κληρονομικές διαφορές είναι οι διαφορές που προκύπτουν από τη μεταβίβαση της περιουσίας του κληρονομούμενου στους διαδόχους του αλλά και από τις σχέσεις των κληρονόμων μεταξύ τους ή με τρίτα πρόσωπα. Η κληρονομική διαδοχή επέρχεται α) με διαθήκη και β) απευθείας από το νόμο: α) κληρονομική διαδοχή με διαθήκη: «Διαθήκη» είναι η διάταξη τελευταίας βούλησης του προσώπου με την οποία ρυθμίζει την κληρονομική διαδοχή και ορισμένες σχέσεις του οικογενειακού δικαίου για το χρόνο μετά το θάνατό του. Στην ελληνική έννομη τάξη προβλέπονται τρεις τύποι (τακτικών) διαθηκών:

1. ιδιόγραφη διαθήκη: είναι η διαθήκη που γράφεται εξ ολοκλήρου με το χέρι του διαθέτη, χρονολογείται και υπογράφεται από τον ίδιο.
2. δημόσια διαθήκη: είναι η διαθήκη η οποία συντάσσεται ενώπιον συμβολαιογράφου με την παρουσία τριών μαρτύρων ή δύο, αν ο ένας είναι συμβολαιογράφος. Η δημόσια διαθήκη αποτελεί συμβολαιογραφικό έγγραφο.
3. μυστική διαθήκη: είναι η διαθήκη που γίνεται με παράδοση από τον ίδιο τον διαθέτη του εγγράφου που περιέχει την τελευταία του βούληση σε συμβολαιογράφο, ο οποίος συντάσσει σχετική πράξη. Αποτελείται δηλαδή από δύο αυτοτελή έγγραφα: α) το έγγραφο που παραδίδει ο διαθέτης στο συμβολαιογράφο και περιέχει τη διάταξη τελευταίας βούλησης του και β) την πράξη που συνάπτει ο συμβολαιογράφος.

β) Κληρονομική διαδοχή από το νόμο: αυτή επέρχεται στις περιπτώσεις τις οποίες δεν υπάρχει διαθήκη ή υπάρχει μεν αλλά έχει ματαιωθεί μερικά ή εξ ολοκλήρου. Κληρονομική διαδοχή από το νόμο θεωρείται η εξ αδιαθέτου διαδοχή και η αναγκαστική διαδοχή.   Νόμιμη μοίρα Νόμιμη μοίρα είναι το κληρονομικό μερίδιο το οποίο αναγνωρίζει ο νόμος στα πολύ στενά συγγενικά πρόσωπα του κληρονομούμενου, θέτοντας με αυτό τον τρόπο κάποιους περιορισμούς στην ελευθερία του προσώπου να διαθέτει ελεύθερα την περιουσία του μετά το θάνατό του. Το δικαίωμα της νόμιμης μοίρας υπάρχει από το θάνατο του κληρονομούμενου και αποσκοπεί στην προστασία της οικογένειας. Το ποσοστό της νόμιμης μοίρας είναι το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας (ΑΚ 1825 παρ. 2), δηλαδή το μισό αυτού που κάθε κληρονόμος θα εδικαιούτο εάν δεν υπήρχε διαθήκη. Για τον περιορισμό της κληρονομικής μερίδας κάποιου κληρονόμου σε αξία μικρότερη από τη νόμιμη μοίρα, πρέπει να συντρέχουν οι προϋποθέσεις της αποκλήρωσης. Σύμφωνα με το α. 1831 του Α.Κ., «Ο υπολογισμός της νόμιμης μοίρας γίνεται με βάση την κατάσταση και την αξία της κληρονομίας κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομούμενου, αφού αφαιρεθούν τα χρέη και οι δαπάνες της κηδείας του και της απογραφής της κληρονομιάς. Στην κληρονομία προσθέτονται, με την αξία που είχαν κατά το χρόνο της παροχής, οτιδήποτε ο κληρονομούμενος παραχώρησε, όσο ζούσε, χωρίς αντάλλαγμα σε μεριδούχο είτε με δωρεά είτε με άλλο τρόπο και επίσης οποιαδήποτε δωρεά που ο κληρονομούμενος έκανε στα τελευταία δέκα χρόνια πριν από το θάνατό του, εκτός αν την επέβαλαν λόγοι ευπρέπειας ή ιδιαίτερο καθήκον. Για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας των γονέων δεν υπολογίζεται ό,τι περιέρχεται ως εξαιρετό, σύμφωνα με τη δεύτερη παράγραφο του άρθρου 1820, στο σύζυγο που επιζεί.». Δικαίωμα νόμιμης μοίρας στην κληρονομιά έχουν οι κατιόντες και οι γονείς του κληρονομούμενου, καθώς και ο σύζυγος που επιζεί. Σύμφωνα με το άρθρο 1831 ΑΚ, το οποίο αποτελεί διάταξη αναγκαστικού δικαίου, συνυπολογίζονται στην κληρονομιά κάποιες χαριστικές παροχές προς τους μεριδούχους ή τρίτους, στις οποίες προέβην ο κληρονομούμενος πριν από το θάνατό του. Απαραίτητη προϋπόθεση των παροχών αυτών, προκειμένου να συνυπολογισθούν στην κληρονομιαία περιουσία, είναι να έχουν δοθεί «χωρίς αντάλλαγμα». Πρόκειται στην ουσία για «χαριστικές παροχές», στις οποίες περιλαμβάνονται ενδεικτικά: δωρεές κατά το α. 496 ΑΚ (π.χ. μεταβίβαση κυριότητας, χρηματική καταβολή), χρησιδάνειο, γονικές παροχές του α. 1509 ΑΚ (κατά το τμήμα τους που δεν θεωρείται δωρεά), δωρεές αιτία θανάτου, δωρεά με κατάθεση σε κοινό λογαριασμό κ.α. Οι χαριστικές παροχές του κληρονομούμενου προς τους μεριδούχους συνυπολογίζονται στην κληρονομιά οποτεδήποτε και αν έγιναν, χωρίς χρονικό περιορισμό. Αντίθετα χαριστικές παροχές του κληρονομούμενου προς τρίτους (μη μεριδούχους) συνυπολογίζονται στην κληρονομιά μόνο εφόσον έγιναν τα τελευταία δέκα χρόνια πριν από το θάνατό του. Εξαίρεση υπάρχει μόνο για τις δωρεές προς τρίτους οι οποίες έγιναν για λόγους ευπρέπειας ή από ιδιαίτερο καθήκον που δεν συνυπολογίζονται. Με βάση αυτό τον πλασματικό υπολογισμό της κληρονομιάς, υπολογίζεται και η νόμιμη μοίρα Με το θάνατο του προσώπου επομένως η περιουσία του ως σύνολο περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα. Η μεταβίβαση αυτή της περιουσίας από τον άνθρωπο που πέθανε σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα, ορίζεται ως κληρονομική διαδοχή. Για να υπάρξει κληρονομική διαδοχή πρέπει να συντρέχουν τρία στοιχεία:

• κληρονομιά
• κληρονομούμενος
• κληρονόμος.

Κληρονομιά είναι το ενιαίο περιουσιακό σύνολο (ενεργητικό και παθητικό δηλαδή χρέη) του προσώπου που πέθανε (το οποίο καλείται κληρονομούμενος) και στο οποίο υπεισέρχεται ορισμένο πρόσωπο που καλείται κληρονόμος. Επειδή ο κληρονόμος υπεισέρχεται με ενιαίο τρόπο στην περιουσία του κληρονομούμενου θεωρείται καθολικός διάδοχος. Ο κληρονόμος μπορεί να είναι είτε φυσικό πρόσωπο είτε νομικό πρόσωπο. Κληρονομούμενος όμως είναι μόνο φυσικό πρόσωπο ανεξάρτητα με τον τρόπο που επήλθε ο θάνατος. Η κληρονομική διαδοχή γίνεται με τρεις τρόπους:

• Διαδοχή εκ διαθήκης, δηλαδή η κληρονομική διαδοχή γίνεται με διαθήκη, με την οποία ο κληρονομούμενος καθορίζει την τύχη της περιουσίας του.
• Διαδοχή εξ” αδιαθέτου, δηλαδή η κληρονομική διαδοχή, γίνεται όπως προβλέπει ο νόμος, στην περίπτωση που δεν υπάρχει διαθήκη.
• Αναγκαστική διαδοχή, δηλαδή σε κληρονομική διαδοχή που γίνεται από το νόμο και παρά τη θέληση του κληρονομούμενου.

Διαθήκη είναι η μονομερής « αιτία θανάτου» δικαιοπραξία, που περιέχει δήλωση βουλήσεως, συντάσσεται αυτοπροσώπως, σύμφωνα με ορισμένους τύπους και ανακαλείται ελεύθερα. Μοναδική εξαίρεση στην αρχή ότι η διαθήκη είναι ελεύθερα ανακλητή, θεμελιώνεται στο άρθρο 1476 ΑΚ, που ορίζει ότι δηλώσεις αναγνώρισης τέκνου εκτός γάμου, που συμπεριελήφθησαν στο κείμενο της διαθήκης, δεν ανακαλούνται. Ο Αστικός Κώδικας προβλέπει τρεις τακτικούς τύπους σύνταξης μιας διαθήκης: Α) την ιδιόγραφη διαθήκη Β) τη δημόσια διαθήκη και Γ) τη μυστική διαθήκη καθώς και τύποι έκτακτων διαθηκών που υπό προϋποθέσεις συντάσσονται σε πλοίο ή σε εκστρατεία ή σε περίπτωση αποκλεισμού. Ιδιόγραφη Διαθήκη Η ιδιόγραφη διαθήκη γράφεται εξ ολοκλήρου με το χέρι του διαθέτη, χρονολογείται (ημέρα, μήνας, έτος) και υπογράφεται από τον ίδιο. Η διαθήκη αυτή δύναται να φυλαχθεί από ίδιο, να παραδοθεί σε τρίτο πρόσωπο προς φύλαξη ή να κατατεθεί προς φύλαξη σε συμβολαιογράφο. Δημόσια Διαθήκη Η δημόσια διαθήκη συντάσσεται ενώπιον συμβολαιογράφου παρουσία τριών μαρτύρων. Μυστική Διαθήκη Ο διαθέτης συντάσσει τη διαθήκη του και την παραδίδει ενώπιον τριών (3) μαρτύρων σε συμβολαιογράφο, δηλώνοντας ότι περιέχει την τελευταία του βούληση. Η διαθήκη μπορεί να αμφισβητηθεί-προσβληθεί , ως μερικά ή ολικά άκυρη, στις εξής περιπτώσεις: -Όταν αμφισβητείται η γνησιότητα του γραφικού χαρακτήρα και της υπογραφής του διαθέτη, όταν δηλαδή υπάρχουν υπόνοιες πλαστότητας της διαθήκης, οπότε είναι ζήτημα απόδειξης πλέον αν η διαθήκη είχε συνταχθεί ή όχι, με το χέρι του εκλιπόντος. -Όταν ο διαθέτης ήταν ανίκανος για σύνταξη διαθήκης, το οποίο συμβαίνει, εφόσον : 1. δεν ήξερε να διαβάζει 2. ήταν ανήλικος 3.βρισκόταν υπό (πλήρη) δικαστική συμπαράσταση ή 4. έπασχε από ψυχική ή διανοητική διαταραχή. -Αν δεν είχε συνταχθεί, σύμφωνα με τις νόμιμες διατυπώσεις, όπου αυτές προβλέπονται στο Νόμο, όπως π.χ για τη σύνταξη δημόσιας διαθήκης, ενώπιον συμβολαιογράφου, αναφορικά με τους μάρτυρες, τα πρόσωπα, που (δεν πρέπει) να είναι παρόντα κλπ. -Όταν ο διαθέτης δεν προσδιορίζει επακριβώς τον κληρονόμο, αλλά γενικά και αόριστα. -Στις περιπτώσεις, για την αμφισβήτηση της υπογραφής, όπου ο διαθέτης, είχε πέσει «θύμα» απάτης, πλάνης ή απειλής, κατά τη σύνταξη της διαθήκης. Τέλος, η προσβολή της νόμιμης μοίρας των εκ του Νόμου κληρονόμων, όταν ο διαθέτης αφήνει όλη την περιουσία του σε τρίτους (π.χ αλλοδαπή, οικιακή βοηθό) και αποκλείει παιδιά ή σύζυγο. Από τον συνδυασμό των άρθρων 1825 και 1829 του Αστικού Κώδικα προκύπτουν τα εξής: «οι κατιόντες […] οι οποίοι θα είχαν κληθεί ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι, έχουν δικαίωμα νόμιμης μοίρας στην κληρονομία. Η νόμιμη μοίρα είναι το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας» (Α.Κ. 1825 παρ. 1). «Κάθε περιορισμός του μεριδούχου από τη διαθήκη, όσο βαρύνει τη νόμιμη μοίρα, θεωρείται σαν να μην έχει γραφεί» (Α.Κ. 1829). Δικαίωμα νόμιμης μοίρας, έχουν τα παιδιά, οι γονείς και η σύζυγος του εκλιπόντος, εφόσον βέβαια ζουν, το οποίο ισούται με το μισό της μερίδας, που θα έπαιρναν, αν δεν υπήρχε η διαθήκη. Το δικαίωμα για προσβολή της διαθήκης, πρέπει να ασκείται χωρίς καθυστέρηση, διότι η παραγραφή είναι 2 έτη, από τη δημοσίευσή της. Στην εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή (διαδοχή χωρίς διαθήκη) οι κληρονόμοι ορίζονται σύμφωνα με τα άρθρα 1813 – 1824. Όταν ζουν τα τέκνα/εγγονοί και ο/η σύζυγος του θανόντος: Η/Ο σύζυγος δικαιούται το ¼ της κληρονομιάς ενώ το υπόλοιπο ¾ το μοιράζονται τα παιδιά κατά ίσα μέρη. Σε περίπτωση που δεν ζει κάποιο από τα τέκνα τότε το ποσοστό του θα δοθεί δικό του παιδί (εγγόνι του θανόντος). Όταν δεν ζούν τέκνα/εγγονοί αλλά γονείς, αδελφοί και σύζυγος του θανόντος: Ο/Η σύζυγος δικαιούται το ½ της κληρονομιάς ενώ οι γονείς και οι αδελφοί του θανόντος μοιράζονται το υπόλοιπο ½ της κληρονομιάς. Όταν ζούν μόνο οι παππούδες και οι γιαγιάδες του θανόντος και ο/η σύζυγος: ο/η σύζυγος δικαιούται το ½ της κληρονομιάς ενώ οι επιζώντες παππούδες/γιαγιάδες δικαιούνται το υπόλοιπο ½. Όταν δεν ζεί κανένας συγγενής αλλά μόνο ο σύζυγος : Ο σύζυγος κληρονομεί το σύνολο της κληρονομιάς. Όταν δεν ζεί κανένας συγγενής και δεν υπάρχει σύζυγος: Κληρονόμος όλης της περιουσίας του θανόντος γίνεται το Δημόσιο. Στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, στην πρώτη τάξη καλούνται οι κατιόντες του κληρονομούμενου. Με τον όρο κατιόντες, ο νόμος εννοεί τα πρόσωπα που άμεσα κατάγονται από αυτόν. Πρέπει δηλαδή να υπάρχει συγγενική σχέση «εξ αίματος», ώστε να μην καλούνται πχ παιδιά από άλλο γάμο του συζύγου που επιζεί. Το κληρονομικό δικαίωμα του τέκνου που γεννήθηκε χωρίς γάμο των γονέων του και αναγνωρίστηκε εκούσια ή δικαστικά, εξομοιώνεται απολύτως με το κληρονομικό δικαίωμα τέκνου που γεννήθηκε μετά τον γάμο των γονέων του. Η εξομοίωση αυτή είναι συνέπεια της αποκατάστασης πλήρους συγγενικού δεσμού μεταξύ του τέκνου και του πατέρα του και των συγγενών του. Καλείται, λοιπόν, στην πρώτη τάξη μαζί με ενδεχομένως άλλα τέκνα του κληρονομούμενου τα οποία γεννήθηκαν σε μεταγενέστερο ή προγενέστερο γάμο του αποθανόντος. Στην περίπτωση του συζύγου που επιζεί, ο οποίος σύμφωνα με το άρθρο 1821 καλείται ως κληρονόμος στην πέμπτη τάξη ισχύουν τα εξής: Αυτονόητη προϋπόθεση του κληρονομικού δικαιώματος του συζύγου που επιζεί είναι να υπάρχει γάμος. Η ύπαρξη γάμου ως προϋπόθεση του κληρονομικού δικαιώματος, αποκλείει τον/την πρώην σύζυγο όταν ο γάμος έχει λυθεί με διαζύγιο. Σε περίπτωση δηλαδή διαζυγίου με αμετάκλητη δικαστική απόφαση, ο/η πρώην σύζυγος δεν έχει δικαίωμα στην περιουσία του αποθανόντος. Επιπροσθέτως, το άρθρο 1822 ΑΚ ορίζει ότι ο σύζυγος αποκλείεται από την εξ αδιαθέτου διαδοχή, « αν ο κληρονομούμενος, έχοντας βάσιμο λόγο διαζυγίου, είχε ασκήσει την αγωγή διαζυγίου κατά του συζύγου του». Ο δικαιολογητικός λόγος του 1822 ΑΚ είναι ότι εφόσον ο ένας σύζυγος έχει δικαίωμα να ζητήσει διαζύγιο και αποφάσισε να ασκήσει την σχετική αγωγή, είναι απαράδεκτο να διατηρήσει ο άλλος κληρονομικό δικαίωμα από το τυχαίο γεγονός ότι ο ενάγων πέθανε προτού εκδοθεί η δικαστική απόφαση για την λύση του γάμου. Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση συναινετικού διαζυγίου. (Ν. Παπαντωνίου, Κληρονομικό Δίκαιο, σελ 365). Με την ανωτέρω διάταξη επέρχεται αυτοδικαίως εκ του νόμου, αποκλεισμός του κληρονομικού δικαιώματος, περιλαμβανομένης και της νόμιμης μοίρας και του δικαιώματος εξαίρετου ( το οποίο περιλαμβάνει κινητά πράγματα μόνο, ήτοι έπιπλα, οικοσυσκευές ενδύματα κα, που χρησιμοποιούσαν είτε μόνο εκείνος που επιζεί είτε και οι δύο σύζυγοι). Η αγωγή του διαζυγίου δεν μεταβιβάζεται στους κληρονόμους του συζύγου που αποβίωσε. Οι τελευταίοι, για να επιτύχουν τον αποκλεισμό από την κληρονομία, του συζύγου που επιζεί θα πρέπει να ασκήσoυν αναγνωριστική αγωγή, για το βάσιμο του λόγου διαζυγίου (Εφ. Αθ. 864/2002 Δ/νη 43, 1716 Εφ. Αθ. 1714/2000 Δ/νη 42, 793). Το ανωτέρω έννομο αποτέλεσμα του αποκλεισμού επέρχεται ανεξαρτήτως υπαιτιότητας του εναγόμενου συζύγου, αφού ο νόμος αποσυνδέει τους λόγους διαζυγίου από την υπαιτιότητα (1634 ΑΠ 432/94 Eλλ. Δ/νη 36,173, ΑΠ 1281/93 Ελλ. Δ/νη 36,124 ). Συμπερασματικά, το Κληρονομικό Δίκαιο είναι το τμήμα του Αστικού Δικαίου που ρυθμίζει την τύχη των περιουσιακών έννομων σχέσεων ενός φυσικού προσώπου για τον χρόνο που επακολουθεί μετά τον θάνατό του. Με τον όρο περιουσιακές έννομες σχέσεις εννοούμε και το ενεργητικό (δικαιώματα) και το παθητικό (υποχρεώσεις) της περιουσίας του φυσικού προσώπου. Με τις ρυθμίσεις του κληρονομικού δικαίου, οι περιουσιακές σχέσεις του κληρονομούμενου συνεχίζονται από τους κληρονόμους του στο σύνολό τους: οι κληρονόμοι δηλαδή διαδέχονται τον κληρονομούμενο καθολικά, είναι δηλ. καθολικοί διάδοχοι. Με την καθολική κληρονομική διαδοχή εξασφαλίζεται η συνέχιση της οικονομικής δραστηριότητας του κληρονομούμενου, για το καλό του κοινωνικού συνόλου, των κληρονόμων και των δανειστών του κληρονομούμενων. Η επιλογή του προσώπου του κληρονόμου ανήκει κατ’ αρχήν στον κληρονομούμενο, αφού σ’ αυτόν ανήκει η περιουσία που μεταβιβάζεται. Σ’ αυτήν την περίπτωση μιλάμε για κληρονομική διαδοχή εκ διαθήκης. Ωστόσο και εν προκειμένω ο κληρονομούμενος δεν μπορεί να ενεργήσει τελείως αυθαίρετα, αποκλείοντας κατ’ επιλογήν όποιο συγγενικό πρόσωπο επιλέξει από την κληρονομιά. Ορισμένα πρρόσωπα που συνδέονται στενά με οικογενειακό δεσμό με τον κληρονομούμενο προστατεύονται εκ του νόμου ακόμη και στην περίπτωση που ο κληρονομούμενος δεν επιθυμεί τα πρόσωπα αυτά να λάβουν μερίδιο εκ της κληρονομήσιμης περιουσίας. Σ’ αυτήν την περίπτωση μιλάμε για αναγκαστική κληρονομική διαδοχή. Τέλος στην περίπτωση που ο κληρονομούμενος δεν έκανε έγκυρη επιλογή των κληρονόμων του όσο ήταν εν ζωή, τότε αυτή η επιλογή γίνεται εκ του νόμου από συγκεκριμένο κύκλο συγγενικών προσώπων και σ’ αυτήν την περίπτωση μιλάμε γα εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή. Βασικά χαρακτηριστικά της κληρονομικής διαδοχής είναι η αμεσότητά της και η καθολικότητά της. Με τον όρο αμεσότητα εννοούμε ότι η κληρονομική διαδοχή γίνεται αυτοδικαίως με τον θάνατο του κληρονομούμενου, χωρίς να μεσολαβήσει κανένα χρονικό διάστημα και χωρίς να μεσολαβήσει κανένα τρίτο πρόσωπο. Δηλαδή με τον θάνατο του κληρονομούμενου επέρχεται αυτοδικαίως η επαγωγή της κληρονομιάς χωρίς χρονικές παρεμβάσεις ή παρεμβάσεις τρίτων. Αντίστοιχα, με τον όρο καθολικότητα εννοούμε ότι η κληρονομική διαδοχή περιλαμβάνει τόσο το ενεργητικό (δικαιώματα) όσο και το παθητικό (υποχρεώσεις) της κληρονομιάς.

OΡΙΣΜΟΙ Η νόμιμη μοίρα είναι ένα θεσμός του κληρονομικού δικαίου με βάση τον οποίο ο θανών δεν μπορεί να αποκλείσει από την κληρονομιά με τη διαθήκη του τους εγγύτερους συγγενείς του από τη κληρονομιαία περιουσία. Ο νόμος εξασφαλίζει του εγγύτερους συγγενείς του θανόντος και συγκεκριμένα τους κατιόντες(τα τέκνα του), τους γονείς του και τη σύζυγό του από τον αποκλεισμό τους από την κληρονομιαία περιουσία ή από τον περιορισμό τους σε μέρος αυτής, το οποίο όμως δεν μπορεί να είναι λιγότερο από αυτό που προβλέπει ο νόμος. Το ποσοστό της νόμιμης μοίρας είναι το ½ του ποσοστού που θα κληρονομούσαν εάν δεν υπήρχε η διαθήκη και καλούνταν στη κληρονομιά ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι. Η νόμιμη μοίρα καλύπτει το σύνολο της περιουσίας του κληρονομουμένου και αποτελεί το άθροισμα των ποσοστών σε κάθε περιουσιακό στοιχείο της κληρονομιάς. Δεν αποκλείεται όμως να περιοριστεί και σε συγκεκριμένο περιουσιακό αντικείμενο το οποίο θα έχει οριστεί από το θανόντα στη διαθήκη του και θα διασφαλίζει το ελάχιστο προβλεπόμενο περιουσιακό ποσοστό ανάλογο της νόμιμης μοίρας. Ας υποθέσουμε ότι ο κληρονομούμενος έχει τρία παιδιά ενώ η σύζυγός του έχει προαποβιώσει. Στη διαθήκη που δημοσιεύτηκε αποκαλύφθηκε ότι το σύνολο της περιουσίας αποτελούνταν από τρία ακίνητα αξίας 40.000 το κάθε ένα και συνολικά ανέρχονταν στο ύψος των 120.000 ευρώ. Εάν δεν υπήρχε η διαθήκη το κάθε ένα από τα παιδιά του θα καλούνταν σύμφωνα με την εξ αδιαθέτου διαδοχή και θα κληρονομούσαν 120.000/3 = 40.000 το κάθε ένα. Δηλαδή θα ήταν συγκύριοι στο κάθε ακίνητο ένα από τα τρία ακίνητα σε ποσοστό 1/3 εξ αδιαιρέτου ο κάθε ένας. Όταν άνοιξε η διαθήκη τα δύο τέκνα του θανόντος πήραν από ένα ακίνητο και το τρίτο ακίνητο το μοιράστηκαν πάλι τα ίδια τέκνα του κληρονομημένου σε ποσοστό ½ εξ αδιαιρέτου ο κάθε ένας. Το τρίτο τέκνο δεν είχε συμμετοχή στην περιουσία του θανόντος πατέρα του, με βάση τη διαθήκη. Στη συγκεκριμένη περίπτωση στο τρίτο τέκνο που δεν συμμετείχε στην κληρονομιαία περιουσία προσβάλλεται η νόμιμή του μοίρα στο ποσοστό εκείνο που ορίζει ο νόμος. Σύμφωνα με το νόμο το ποσοστό της νόμιμης μοίρας του τρίτου τέκνου ανέρχεται στο μισό της εξ αδιαθέτου διαδοχής δηλαδή 1/3 χ ½ = 1/6 στην κληρονομιαία περιουσία. Στη προκειμένη περίπτωση το τρίτο τέκνο μπορεί να διεκδικήσει το 1/6 του συνόλου της περιουσίας του πατέρα του δηλαδή 120.000 / 6 = 20.000 ευρώ. Συνεπώς, το τρίτο τέκνο του κληρονομουμένου θα είναι συγκύριος με τα υπόλοιπα αδέρφια του σε ποσοστό τέτοιο σε όλα τα ακίνητα που το άθροισμά του θα καλύπτει το ποσό των 20.000 ευρώ. Δηλαδή θα είναι συγκύριος στο κάθε διαμέρισμα σε ποσοστό 1/6 εξ αδιαρέτου με τα υπόλοιπα αδέρφια του έτσι ώστε από το κάθε ακίνητο στο συγκεκριμένο ποσοστό αθροιστικά να συμπληρωθεί το ποσό των 20.000 ευρώ. 40.000 χ 1/6 = 6.666,66 για το πρώτο ακίνητο 40.000 χ 1/6 = 6.666,66για το δεύτερο ακίνητο Και 40.000 χ 1/6 = 6.666,66 για το τρίτο ακίνητο. Σύνολο 20.000 ευρώ(19.999,98) Συνήθως στη πράξη, μετά από δικαστικό αγώνα μεταξύ συγγενών για την αναγνώριση της νόμιμης μοίρας οι λοιποί κληρονόμοι δέχονται να πληρώσουν το τίμημα σε χρήμα αντί να υποχρεωθούν στην αναγκαστική συγκυριότητα του νόμιμου μεριδούχου σε κάθε ακίνητο στο 1/6. Εκείνο που πρέπει να γνωρίζει ο δικαιούχος της νόμιμης μοίρας είναι ότι πρέπει να αναγνωριστεί το δικαίωμά του με δικαστική απόφαση προκειμένου να μπορεί να διεκδικήσει τα δικαιώματα του στη κληρονομιαία περιουσία. Προσοχή χρειάζεται επίσης στο χρόνο άσκησης της αγωγή διότι ο νόμος έχει θεσμοθετημένες σύντομες παραγραφές των δικαιωμάτων.   Υπάρχους δύο τρόποι να εγκατασταθεί κάποιος κληρονόμος. Με διαθήκη ή χωρίς διαθήκη, (εξ αδιαθέτου κληρονόμος). Εξ αδιαθέτου κληρονόμοι είναι οι εγγύτεροι συγγενείς του θανόντος, όπως προκύπτουν από το ομώνυμο πιστοποιητικό που εκδίδεται από το Δήμο που ήταν εγγεγραμμένος ο θανών. Αν ο αποβιώσας είχε σύζυγο και 2 τέκνα τότε αυτοί είναι οι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του και τον κληρονομούν κατά τα εξής ποσοστά: Κατά το 1/4 εξ αδιαιρέτου η σύζυγος και κατά τα υπόλοιπα 3/4 εξ αδιαιρέτου τα τέκνα. Στην περίπτωση δε που είναι δύο όπως στο παράδειγμα μας κατά 3/8 εξ αδιαιρέτου έκαστος. Αν ένα τέκνο είχε προαποβιώσει του θανόντος τότε στην μερίδα του υπεισέρχονται και κληρονομούν τα δικά του τέκνα (εγγόνια). Αν είναι ένα κληρονομεί τα 3/8 αν είναι δύο τα 3/16 το καθένα κ.τ.λ. Αν ο αποβιώσας δεν είχε τέκνα τότε κληρονομείται από την σύζυγο κατά το 1/2 εξ αδιαιρέτου και τα αδέλφια του ή τους γονείς του που υπεισέρχονται στο άλλο 1/2 εξ αδιαιρέτου. Ο/Η σύζυγος, τα τέκνα, τα εγγόνια και οι γονείς ονομάζονται «αναγκαίοι κληρονόμοι» και έχουν δικαίωμα στην κληρονομιαία περιουσία ακόμα κι αν η επιθυμία του θανόντος ήταν να αποκλειστούν από αυτήν. Αυτοί θα λάβουν ως κληρονομιά το μέρος εκείνο της κληρονομικής περιουσίας, που ονομάζεται «νόμιμη μοίρα» και προβλέπεται από τις διατάξεις της «αναγκαστικής κληρονομικής διαδοχής» του κληρονομικού δικαίου. Οι διατάξεις αυτές ενεργοποιούνται μόνο στην περίπτωση που ο διαθέτης άφησε με διαθήκη την περιουσία του αποκλείοντας με αυτήν κάποιους από τους αναγκαστικούς κληρονόμους ή αφήνοντας τους ελάχιστα περιουσιακά στοιχεία που η αξία τους είναι μικρότερη και από αυτήν της νόμιμης μοίρας. Από τους ανωτέρω συγγενείς αναγκαίοι κληρονόμοι θα γίνουν μόνο οι κατιόντες και η σύζυγος, στην περίπτωση που ο κληρονομούμενος άφησε κατιόντες, και οι γονείς και η σύζυγος, στην περίπτωση που ο κληρονομούμενος δεν άφησε κατιόντες αλλά μόνο γονείς. Γίνεται λοιπόν ήδη φανερό ότι ο/η σύζυγος του κληρονομούμενου γίνεται αναγκαία κληρονόμος σε κάθε περίπτωση αναγκαστικής κληρονομικής διαδοχής, οι δε γονείς γίνονται αναγκαίοι κληρονόμοι μόνο εάν ο κληρονομούμενος δεν κατέλειπε τέκνα ή εγγόνια. Η νόμιμη μοίρα είναι το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας, δηλαδή η νόμιμη μοίρα είναι το μισό του υποθετικού ποσοστού, το οποίo θα ελάμβανε ο αναγκαίος κληρονόμος, αν ο κληρονομούμενος δεν είχε αφήσει διαθήκη και κληρονομούνταν με βάση την εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή. Για να βρούμε επομένως ποιο ποσοστό θα λάβει ο κάθε κληρονόμος πρέπει να γνωρίζουμε ποιο είναι το ποσοστό το οποίο θα ελάμβανε ως κανονικός κληρονόμος με βάση την εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή. Ο/Η σύζυγος περιορίζεται στο 1/8 της κληρονομίας ήτοι το μισό του 1/4 που δικαιούται με την εξ αδιαθέτου διαδοχή εφόσον υπάρχουν τέκνα ή εγγόνια, σε κάθε άλλη περίπτωση στο 1/4 εξ αδιαιρέτου. Η νόμιμη μοίρα είναι δικαίωμα που δεν παραγράφεται και μπορεί να διεκδικηθεί ανά πάσα στιγμή από τον αναγκαίο κληρονόμο ή ακόμα και από τον δικό του κληρονόμο μόνο επί της πραγματικής κληρονομίας. Για τον υπολογισμό της αξίας της νόμιμης μοίρας του μεριδούχου α) εκτιμάται η αξία όλων των αντικειμένων της κληρονομιάς κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου, αφού αφαιρεθούν τα έξοδα κηδείας και τα υπόλοιπα χρέη [πραγματική κληρονομιά] β) προσθέτονται με την αξία που είχαν κατά το χρόνο που πραγματοποιήθηκαν, οι παροχές του κληρονομούμενου προς τους μεριδούχους ή τρίτους, (δωρεές, γονικές παροχές), [πλασματική κληρονομιά], γ) με βάση την αυξημένη (πλασματική) κληρονομική ομάδα, που προσδιορίζεται κατά τον προαναφερόμενο τρόπο, εξευρίσκεται η νόμιμη μοίρα του μεριδούχου και δ) σχηματίζεται ένα κλάσμα με αριθμητή το ποσό της εξευρισκόμενης με τον πιο πάνω τρόπο νόμιμης μοίρας του και παρανομαστή την αξία εκείνων των στοιχείων της πραγματικής ομάδας, από τα οποία θα λάβει ο μεριδούχος το απαιτούμενο ποσοστό για τη συμπλήρωση της νόμιμης μοίρας του. Το κλάσμα αυτό ή δεκαδικός αριθμός που προκύπτει από τη διαίρεση του αριθμητή με τον παρανομαστή παριστά το ποσοστό που πρέπει να πάρει ο μεριδούχος αυτούσιο σε κάθε αντικείμενο της πραγματικής ομάδας της κληρονομιάς, για να λάβει έτσι τη νόμιμη μοίρα του. Για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας πρέπει να προστεθεί για την εξεύρεση της αυξημένης κληρονομικής ομάδας στην πραγματική κληρονομική ομάδα, η αξία κατά τον χρόνο που έγιναν όλων των δωρεών ή γονικών παροχών, που έκανε εν ζωή ο διαθέτης προς τους άλλους μεριδούχους. Κάθε δωρεά εν ζωή του κληρονομουμένου, η οποία υπολογίζεται στην κληρονομία, μπορεί να ανατραπεί, εφόσον η κληρονομία που υπάρχει κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου [πραγματική κληρονομιά] δεν επαρκεί για να καλύψει τη νόμιμη μοίρα. Όταν η πραγματική κληρονομική ομάδα δεν επαρκεί για να καλύψει την νόμιμη μοίρα του αναγκαίου κληρονόμου, οι παροχές εκ μέρους του διαθέτη τυγχάνουν ακυρωτέες ως άστοργες, αφού μ` αυτές προσβάλλεται το δικαίωμα των αναγκαίων κληρονόμων στη νόμιμη μοίρα. Η αγωγή αυτή ονομάζεται αγωγη μέμψης αστόργου δωρέας και η προθεσμία άσκησής της είναι δύο χρόνια από το θάνατο του διαθέτη. Συνεπώς, για να λάβει κάποιος τη νόμιμη μοίρα που του αναλογεί κατά το ελλείπον ποσοστό από την κληρονομιαία περιουσία του διαθέτη, πρέπει να λάβει την αξία της υπολειπομένης νομίμου μοίρας του τόσο από την πραγματική κληρονομική ομάδα, όσο και με ανατροπή των τυχόν υπαρχουσών δωρεών κατά το μέτρο που η αξία των δωρηθέντων καλύπτει το ελλείπον ποσοστό της νομίμου μοίρας του. Με βάση τα ανωτέρω, οι προϋποθέσεις της μέμψεως είναι: α) η ύπαρξη αναγκαίων κληρονόμων, β) η προσβολή της νόμιμης μοίρας, γ) η αδυναμία καλύψεως της νόμιμης μοίρας με την πραγματική κληρονομία και δ) η ύπαρξη άστοργης δωρεάς με την οποία προσβάλλεται η νόμιμη μοίρα ως τοιαύτης νοουμένης και της δωρεάς εν ζωή προς τρίτους που έγινε κατά την προ του θανάτου του κληρονομουμένου δωρητή δεκαετία και δεν την επέβαλαν λόγοι ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον. Εν όψει αυτών: 1. Η μέμψη άστοργης δωρεάς είναι η αγωγή του μεριδούχου, του οποίου η νόμιμη μοίρα προσβάλλεται με δωρεά, 2. χωρεί μόνον κατά το μέρος που η πραγματική κληρονομία δεν επαρκεί για την ικανοποίηση του δικαιώματος της νόμιμης μοίρας. 3. Σε μέμψη υπόκεινται μόνον δωρεές, που κατά το άρθρο 1831 παρ.2 ΑΚ συνυπολογίζονται στον καθορισμό της κληρονομίας, με βάση την οποία υπολογίζεται η νόμιμη μοίρα. 4. Αν οι δωρεές είναι περισσότερες η μέμψη αρχίζει από την χρονικά τελευταία δωρεά και προχωρεί στις χρονικά αμέσως προηγούμενες δωρεές, εωσότου φθάσουμε σε δωρεά, που δεν θίγει τη νόμιμη μοίρα, κατά της οποίας και δεν χωρεί μέμψη. Για να διαπιστωθεί η προσβολή της νόμιμης μοίρας, η οποία είναι το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδος, είναι απαραίτητο να καθοριστεί, όχι το ποσοστό της, αλλά η αξία της. Συνεπώς για τον προσδιορισμό της νομίμου μοίρας προς ανατροπή δωρεάς κατά το μέρος που λείπει από τη νόμιμη μοίρα, πρέπει να γνωρίζουμε την αξία όλης της καταλειφθείσης κληρονομίας κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου, καθώς και την αξία των υπό του θανόντος εις τους μεριδούχους οποτεδήποτε παραχωρηθέντων άνευ ανταλλάγματος, καθώς και των σε οποιουσδήποτε (τρίτους ή μεριδούχους) δωρηθέντων υπ’ αυτού εντός της τελευταίας προ του θανάτου δεκαετίας, αξία την οποία κάθε παροχή είχε κατά το χρόνο πραγματοποιήσεως της και η οποία προστίθεται λογιστικώς στην υπάρχουσα κληρονομιά, ώστε να προκύψει το ποσοστό της νομίμου μοίρας του καθενός και η τυχόν ανάγκη της ανατροπής της δωρεάς κατά το μέρος που λείπει, διότι άλλως δεν μπορεί να διακριβωθεί αν η κληρονομία που υπάρχει κατά το χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου, επαρκεί ή όχι για την ικανοποίηση της νομίμου μοίρας του μεριδούχου και κατά συνέπεια εάν πρέπει να ανατραπεί και κατά ποιο μέτρο η δωρεά της οποίας ζητείται η ανατροπή, αλλά και διότι δεν γίνεται δυνατός ο ακριβής υπολογισμός της νομίμου μοίρας της οποίας και ζητείται η ικανοποίηση με την ανατροπή της άστοργου δωρεάς. Προκειμένου δε να βρεθεί το ποσοστό κατά το οποίο ανατρέπεται η δωρεά, τίθεται ως αριθμητής του κλάσματος το ποσόν που δικαιούται ο μεριδούχος και ως παρανομαστής το ποσόν της προς ανατροπή δωρεάς και όχι όλης της κληρονομικής ομάδος.

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΔΟΧΗ Καθολική κληρονομική διαδοχή η διαδοχή του κληρονόμου με μία πράξη, δηλ. το θάνατο, σε όλες τις έννομες σχέσεις του κληρονομούμενου, εκτός από εκείνες που αποσβήνονται κατά τον θάνατό του. Διακρίνεται σε ολοκληρωτική ή ποσοστιαία, μεταβιβαστική και στατική . Θεμελιώνεται στα άρθρα 1710παρ.1 και 1901εδ.1ΑΚ. Ειδική κληρονομική διαδοχή η διαδοχή του κληρονόμου σε ένα ή περισσότερα δικαιώματα σε όση έκταση αυτά περιέρχονται αμέσως στον κληροδόχο, χωρίς να διέλθουν από την κληρονομία η οποία περιέρχεται στον κληρονόμο. Διακρίνεται σε μεταβιβαστική και στατική . Με τον θάνατο του διαθέτη συγχωνεύεται η ατομική περιουσία του κληρονόμου με την κληρονομία. Πρόκειται για νομική συγχώνευση και είναι δυνατό μεταγενέστερα να ανατραπεί κληρονομούμενος κάθε φυσικό πρόσωπο μετά το θάνατό του(ενν. ο εγκεφαλικός θάνατος). Τα νομικά πρόσωπα δεν κληρονομούνται. Κληρονόμος μπορεί να είναι:

• φυσικό πρόσωπο, αρκεί αυτό να ζει ή να έχει τουλάχιστον συλληφθεί κατά την επαγωγή της κληρονομίας. Κληρονόμος γίνεται και ο κυοφορούμενος, υπό την αίρεση ότι θα γεννηθεί ζωντανός.
• νομικό πρόσωπο, αρκεί να έχει συσταθεί κατά την επαγωγή. Για το ίδρυμα βλ.α.109,114ΑΚ. ΔΕΝ μπορεί να γίνει κληρονόμος η ένωση που δεν αποτελεί σωματείο και το νομικό πρόσωπο που βρίσκεται σε εκκαθάριση κατά το χρόνο επαγωγής.

Κληρονομία είναι οι έννομες σχέσεις (λ.χ. δικαιώματα, υποχρεώσεις) του κληρονομουμένου που περιέρχονται στον κληρονόμο. Κληρονομητές σχέσεις (γενικά) περιουσιακές (περιπτώσεις) δικαίωμα στα προϊόντα της διανοίας ενοχικά δικαιώματα και υποχρεώσεις εμπράγματα δικαιώματα και υποχρεώσεις νομή ή οιονεί νομή και παρακλητική κατοχή κληρονομικά δικαιώματα (μετά την επαγωγή) δικαστικό συνάλλαγμα Ακληρονόμητες σχέσεις (γενικά) μη περιουσιακές (περιπτώσεις) δικαίωμα στην προσωπικότητα οικογενειακά δικαιώματα και υποχρεώσεις. Εξαίρεση: ορισμένα με περιουσιακή αξία η εξυπηρέτηση νομής ή η κατοχή ως φυσική εξουσία. η κατάσταση χρησικτησίας. Όμως: ο κληρονόμος έχει δικαίωμα να συνυπολογίσει στο δικό του χρόνο χρησικτησίας το χρόνο του κληρονομούμενου. Επαγωγή κληρονομίας Είναι η κτήση της κληρονομίας με δικαίωμα αποποίησης, δηλαδή η προσωρινή κτήση της που πραγματοποιείται με διαλυτική αίρεση δικαίου, αυτοδίκαια πάντοτε κατά τον θάνατο του κληρονομουμένου(1711εδ.2ΑΚ). Λόγοι επαγωγής Είναι οι υποστάσεις από τις οποίες καλείται ο κληρονόμος στην κληρονομία. Διακρίνονται σε: α. γενικούς διαθήκης νόμος β. ειδικούς

• η συγκεκριμένη διαθήκη(στη διαδοχή από διαθήκη)
• η συγκεκριμένη σχέση(στην εξ αδιαθέτου διαδοχή και στη νόμιμη μοίρα)

Κληρονομικό δικαίωμα Είναι η έννομη σχέση που συνδέει τον κληρονόμο με την κληρονομία από την επαγωγή της τελευταίας σ’ αυτόν, δηλ. η συνολική νομική κατάσταση του κληρονόμου(καθολικός διάδοχος). Είναι αμεταβίβαστο (βλ.α.1942επ.,1847επ.,1871επ.,914επΑΚ). Ο μελλοντικός κληρονόμος έχει πριν την επαγωγή μόνο απλή προοπτική(ελπίδα) να αποκτήσει κληρονομικό δικαίωμα. Αυτή δεν είναι προσδοκία. Κληρονομική μερίδα είναι το κληρονομικό δικαίωμα του συγκληρονόμου, δηλ. η μέννομη σχέση που συνδέει το συγκληρονόμο με την κληρονομία και τους άλλους συγκληρονόμους. Αυτή εκφράζεται σε ποσοστό, δηλ. σε κλάσμα. Διακρίνεται σε ιδιαίτερη και κοινή κληρονομική μερίδα.   ΣΧΟΛΑΖΟΥΣΑ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Η κληρονομία σχολάζει , όταν ο κληρονόμος είναι προσωρινός, δηλ. δεν έχει ακόμη χάσει το δικαίωμα αποποίησης ή είναι άγνωστος ή δεν είναι βέβαιο ότι αποδέχθηκε την κληρονομία ή δεν έχει ακόμη βρεθεί. Προσωρινός κληρονόμος με την επαγωγή αποκτά προσωρινά την κληρονομία. Μέχρι την αποδοχή που οριστικοποιεί την κτήση του επικρατεί μετέωρη κατάσταση και η κληρονομία αποτελεί ειδική περιουσία αυτού. Έχει δικαίωμα διοίκησης:

• αν αποδεχθεί την κληρονομία, οι διαχειριστικές πράξεις του είναι καθόλα έγκυρες.
• αν αποποιηθεί την κληρονομία, κάθε διαχειριστική πράξη του θεωρείται ότι έγινε από μη δικαιούχο. Ό νόμος εισάγει και εξαιρέσεις (Βλ. σχετικά α.1858,1859ΑΚ,265εδ.1,2 ,292,921παρ.1,2,3 ,925,926ΚΠολΔ).

Άγνωστος κληρονόμος είναι ο κληρονόμος(1865εδ.1ΑΚ), όταν η ύπαρξή του είναι αμφισβητούμενη. Κληρονόμος που δεν βρίσκεται πρόκειται για την δικαστική βεβαίωση περί του δημοσίου ως εξ’ αδιαθέτου κληρονόμου (Βλ.α.1868,1869,1870ΑΚ,121ΕισΝΑΚ,779,813παρ.1εδ.2ΚΠολΔ). Κηδεμόνας κληρονομίας είναι ο διοικητής της σχολάζουσας κληρονομίας. Διορίζεται κάθε πρόσωπο ικανό για δικαιοπραξία. – Παύση του κηδεμόνα επιφέρουν: α) η έκλειψη του λόγου κηδεμονίας(αυτοδίκαιη παύση) β) ο θάνατος του κηδεμόνα ή η επερχόμενη πλήρης ή περιορισμένη ανικανότητά του για δικαιοπραξία(αυτοδίκαιη παύση) γ) η παραίτηση του κηδεμόνα δ) η παύση του κηδεμόνα από το δικαστήριο για σπουδαίο λόγο   ΕΚΔΟΣΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΤΗΡΙΟΥ Ο Ειρηνοδίκης (του τόπου κατοικίας ή διαμονής του θανόντος) με αίτηση του κληρονόμου ή του καταπιστευματοδόχου ή του κληροδόχου ή του εκτελεστή διαθήκης, η οποία αναρτάται για δέκα (10) ημέρες σε ειδικό χώρο του καταστήματος του Ειρηνοδικείου, χορηγεί το πιστοποιητικό για το κληρονομικό του δικαίωμα και τη μερίδα που του αναλογεί (κληρονομητήριο). Αν ασκηθεί μέσα στην παραπάνω προθεσμία παρέμβαση τρίτου, ο Ειρηνοδίκης προσδιορίζει δικάσιμο για τη συζήτησή τους προκειμένου να εκδοθεί απόφαση επ’ αυτών. Το πιστοποιητικό (κληρονομητήριο) εκδίδεται από το γραμματέα του δικαστηρίου και παραδίδεται με απόδειξη παραλαβής του, η οποία φυλάγεται στο αρχείο του δικαστηρίου. Η διάταξη του Ειρηνοδίκη και η απόφαση του δικαστηρίου της κληρονομίας που επιλαμβάνεται πρέπει να περιέχει: α) το ονοματεπώνυμο του κληρονομουμένου, β) τα ονοματεπώνυμα των κληρονόμων ή καταπιστευματοδόχων ή κληροδόχων στους οποίους παρέχεται, γ) τις κληρονομικές μερίδες του καθενός ή τα αντικείμενα τα οποία περιέρχονται στον καθένα, δ) τους όρους ή τους περιορισμούς με τους οποίους η κληρονομία, το καταπίστευμα ή η κληροδοσία περιέρχεται στον καθένα και, ιδιαίτερα αν πρόκειται για κληρονόμο, τα καταπιστεύματα και τα κληροδοτήματα που βαρύνουν την κληρονομία και ε) τα ονοματεπώνυμα των εκτελεστών διαθήκης και τις εξουσίες που η διαθήκη τους παρέχει. Κληρονομητήριο παρέχεται τόσο σε αυτόν που κληρονομεί βάσει διαθήκης , όσο και σε αυτόν που κληρονομεί εξ αδιαθέτου . Εκείνος που υποβάλλει την αίτηση πρέπει να αποδείξει: 1) την χρονολογία θανάτου (με ληξιαρχική πράξη θανάτου), (2) την διαθήκη και το περιεχόμενό της (με πρακτικό δημοσίευσής της από το αρμόδιο Δικαστήριο) ή την συγγενική σχέση με τον θανόντα (με πιστοποιητικό πλησιεστέρων (εγγυτέρων) συγγενών), (3) ότι δεν υπάρχουν άλλα πρόσωπα που να αποκλείουν το κληρονομικό του δικαίωμα, (4) την ύπαρξη ή μη άλλων διαθηκών και (5) αν εκκρεμεί δίκη για το κληρονομικό του δικαίωμα. Αν υπάρχουν περισσότεροι κληρονόμοι, με αίτηση οποιουδήποτε από αυτούς, μπορεί να παρασχεθεί κοινό κληρονομητήριο. Στην περίπτωση αυτή, ο αιτών πρέπει να αποδείξει ότι όλοι οι κληρονόμοι αποδέχτηκαν την κληρονομία. Αυτός που αναφέρεται στο κληρονομητήριο ως κληρονόμος τεκμαίρεται ότι έχει το κληρονομικό δικαίωμα, που αναφέρεται στο κληρονομητήριο. Σε περίπτωση που το κληρονομητήριο είναι ανακριβές, το Ειρηνοδικείο μπορεί να διατάξει, ύστερα από αίτηση οποιουδήποτε έχει έννομο συμφέρον ή και αυτεπαγγέλτως, να αφαιρεθεί, να κηρυχθεί ανίσχυρο, να τροποποιηθεί ή να ανακληθεί.

Η κληρονομιαία περιουσία χωρίζεται σε δύο κατηγορίες το ενεργητικό και το παθητικό. Το ενεργητικό περιλαμβάνει όλα τα ακινητα, (σπίτια, οικοπεδα, αγροτεμαχια), τους τραπεζικους λογαριασμούς και τα υπολοιπα τραπεζικα προϊοντα (ομόλογα, μετοχές κ.τ.λ.), οχήματα, κοσμήματα, έργα τέχνης και οικοσκευή. Το παθητικό περιλαμβάνει τα χρέη της περιουσίας. Αν το παθητικό υπερβαίνει το ενεργητικό της κληρονομίας τότε υπάρχει το δικαίωμα αποποίησης του κληρονόμου, που μπορεί να γίνει εντός 4 μηνών από το θάνατο του κληρονομούμενου ή από την ημερομηνία δημοσίευσης της διαθήκης, αν υπάρχει. Η αποδοχή κληρονομιάς γίνεται σιωπηρά ή και με συμβολαιογραφικό έγγραφο. Αν δεν γίνει αποποίηση, τεκμαίρεται ότι έχει γίνει σιωπηρή αποδοχή μετά την πάροδο των 4 μηνών. Με συμβολαιογραφικό έγγραφο γίνεται η αποδοχή μόνο των ακινήτων της κληρονομιάς. Οταν δεν υπάρχει διαθήκη, κληρονόμουν οι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι που είναι κατά το νόμο οι εγγύτεροι συγγενείς του αποβιώσαντος. Αυτοί ειναι τα τέκνα και ο σύζυγος. Αν τα τέκνα έχουν προαποβιώσει, την θέση τους καταλάμβανουν τα παιδιά τους (εγγόνια) αν υπάρχουν. Αν δεν υπάρχουν τέκνα αλλά υπάρχει σύζυγος, τότε κληρονομούν ο/η σύζυγος και τα αδέλφια του αποβιώσαντος, αν δεν υπάρχουν τέκνα και σύζυγος κληρονομούν τα αδέλφια κ.τλ. Με την διαθήκη ορίζονται οι κληρόνομοι κατά την βούληση του διαθέτη σε άλλα ποσοστά ή σε συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία. Επίσης με την διαθήκη, δίνεται το δικαίωμα στον διαθέτη να συμπεριλάβει άτομα που δεν θα κληρονόμουσαν χωρίς διαθήκη (εξωτικοί). Η συμβολαιογραφική πράξη της αποδοχής κληρονομίας, μπορεί να γίνει οποτεδήποτε μέσα στα χρόνια. Ο καθένας μπορεί ξεχωριστά από τους υπόλοιπους συγκληρονόμους να αποδεχτεί μόνο το δικό του μερίδιο. Επίσης με την αποδοχή κληρονομιάς, οι κληρονόμοι μπορούν να αποδεχθούν για λογαριασμό του κληρονομούμενου, την κληρονομιά που είχε περιέλθει σε αυτόν σε προγενέστερο χρόνο και που δεν είχε αποδεχθεί. Π.χ. αποβιώνει ο πατέρας, ο οποίος είχε στο χωριό του ακίνητα τα οποία ανήκαν αρχικά στον δικό του πατέρα, αλλά δεν είχε γίνει αποδοχή κληρονομίας όταν εκείνος προ 40 περίπου ετών απεβίωσε. Μπορούμε εμείς να αποδεχθούμε πρώτα για λογαριασμό του πατρός μας την κληρονομιά που περιήλθε σε εκείνον κατά το χρόνο θανάτου του πατέρα του. Αν υπήρχε και ποσοστό που κληρονομούσε η σύζυγός του και μητέρα του πατρός μας, η οποία απεβίωσε αργότερα, περιλάμβάνουμε στην αποδοχή κληρονομιάς και το δικό της μερίδιο που αποδέχεται ο πατέρας μας και στην συνέχεια τα δύο αυτά μερίδια τα αποδεχόμαστε εμείς ως κληρονομιά του πατέρα μας. Αυτή ειναι μια τριπλή αποδοχή κληρονομιάς, γιατί περιλάμβάνει τρείς θανάτους και τρία κληρονομικά δικαιώματα. Ο λόγος που πρέπει να συντάσσεται συμβολαιογραφικό έγγραφο για την αποδοχή κληρονομιάς είναι για να υπάρχει συνέπεια, συνέχεια και ακρίβεια στους τίτλους κτήσης ενός ακινήτου, έτσι ώστε σε περίπτωση που θελήσουμε να το μεταβιβάσουμε σε τρίτον να μην γεννιούνται αμφιβολίες ως προς την κυριότητάς μας επ’αυτού. Η αποδοχή της κληρονομιάς είναι η δήλωση βούλησης του προσωρινού κληρονόμου στον οποίο έχει επαχθεί η κληρονομιά ότι δέχεται την κληρονομιά και ότι επιθυμεί να καταστεί οριστικός κληρονόμος. Η αποδοχή της κληρονομιάς μπορεί αν γίνει είτε ρητά είτε σιωπηρά. Ρητή αποδοχή της κληρονομίας γίνεται με σύνταξη σχετικής πράξης αποδοχής κληρονομίας, η οποία συνήθως περιβάλλεται τον συμβολαιογραφικό τύπο, αφού απαιτείται δημόσια έγγραφο. Ωστόσο μπορεί να γίνει και με δήλωση στη Γραμματεία του κατά τόπον αρμοδίου Πρωτοδικείου. Συνέπεια της πράξης αυτής είναι ότι ο προσωρινός κληρονόμος καθίσταται οριστικός κληρονόμος, ωστόσο ακόμη δεν αποκτά κυριότητα επί των ακινήτων της κληρονομιάς. Για να καταστεί κύριος θα πρέπει να μεταγραφεί η συμβολαιογραφική πράξη αποδοχής της κληρονομιάς στο κατά τόπον αρμόδιο Υποθηκοφυλακείο. Σιωπηρή αποδοχή της κληρονομιάς γίνεται με ποικίλους τρόπους που συνίστανται σε πράξεις ή παραλείψεις του προσωρινού κληρονόμου. Αρχικά ορισμένες πράξεις «ανάμιξης του κληρονόμου στην κληρονομιά» με τις οποίες εκδηλώνεται η σαφής πρόθεση αποδοχής της κληρονομιάς από τον προσωρινό κληρονόμο είναι η αίτηση για έκδοση κληρονομητηρίου, το οποίο κατονομάζει τον αιτούντα ως κληρονόμο, η άσκηση περί κλήρου αγωγής ή διεκδικητικής αγωγής για διεκδίκηση πράγματος της κληρονομιάς που περιήλθε σε τρίτον, η υποβολή δήλωσης φόρου κληρονομιάς, η χρησιμοποιήση πράγματος της κληρονομιάς σαν δικό του, η διάθεση κληρονομιαίων, η άφεση χρέους της κληρονομιάς, κ.α. Επιπλέον η παράλειψη του προσωρινού κληρονόμου να αποποιηθεί την κληρονομιά εντός της προβλεπομένης βραχείας προθεσμίας των τεσσάρων (4) μηνών από τότε που έμαθε την επαγωγή της κληρονομιάς και τον λόγο της επαγωγής συνεπάγεται σιωπηρή αποδοχή της κληρονομιάς (πλασματική αποδοχή της κληρονομιάς), τεκμαίρεται δηλαδή ότι αποδέχθηκε σιωπηρά την κληρονομιά. Σε περίπτωση που η κληρονομία είναι κατάχρεη, υπάρχει δυνατότητα να προστατευτεί ο κληρονόμος. Αναλυτικότερα, με τον θάνατο του κληρονομούμενο, η κληρονομία του επάγεται κατευθείαν στους κληρονόμους του και ενοποιείται με την προσωπική τους περιουσία. Μετά λοιπόν από την συγχώνευση των περιουσιών, η περιουσία καθίσταται ένα ενιαίο σύνολο τόσο για τους ατομικούς δανειστές του κληρονόμου όσο και για τους δανειστές του κληρονόμου. Για να μην πληρώσει λοιπόν ο κληρονόμος με την ατομική του περιουσία τους δανειστές του κληρονομούμενου, μπορεί να προβεί σε αποδοχή της κληρονομίας με το ευεργέτημα της αποδοχής. Η διαδικασία αυτή γίνεται με δήλωση που υποβάλλεται στη Γραμματεία του κατά τόπον αρμοδίου Πρωτοδικείου (με βάση τον τόπο της τελευταίας κατοικίας ή διαμονής του κληρονομούμενου) και για την οποία συντάσσεται σχετική έκθεση. Αποτελέσματα της αποδοχής της κληρονομιάς με το ευεργέτημα της αποδοχής είναι ότι ο κληρονόμος ευθύνεται εφεξής για τα χρέη της κληρονομιάς μέχρι το ενεργητικό της κληρονομιάς. Δηλαδή για το παθητικό της κληρονομιάς δεν ευθύνεται πλέον με την προσωπική του περιουσία παρά μόνο με το ενεργητικό της κληρονομίας και όσο αυτό επαρκεί. Δηλαδή η κληρονομιά περιέρχεται στην κυριότητα του κληρονομούμενου, ωστόοο τίθεται στη διάθεση των δανειστών της κληρονομίας μέχρι το ύψος του ενεργητικού της. Ο κάθε κληρονόμος ασκεί το δικαίωμα της αποδοχής με το ευέργητα της αποδοχής για τον εαυτό του ξεχωριστά. Ωστόσο έκαστος κληρονόμος που θα προβεί σε αποδοχή της κληρονομιάς με το ευεργέτημα της απογραφής πρέπει να ανταποκριθεί σε συγκεκριμένες υποχρεώσεις, διαφορετικά μπορεί να εκπέσει από το ευεργέτημα αυτό και καθίσταται απλός κληρονόμος, με ό,τι συνέπειες αυτό συνεπάγεται. Συγκεκριμέα πρέπει: α) να συντάξει απογραφή του ενεργητικού και παθητικού της περιουσίας εντός προθεσμίας τεσσάρων (4) μηνών από τη δήλωση αποδοχής ενώπιον Συμβολαιογράφου, β) η απογραφή που θα συνταχθεί να μην είναι ανακριβής εκ δόλου ή να μην διαχειρίζεται την κληρονομική ομάδα δόλια και γ) να μην εκποιήσει ακίνητα της κληρονομίας χωρίς προηγούμενη άδεια δικαστηρίου.

Στην περίπτωση που η κληρονομία είναι κατάχρεη, και ο κληρονόμος ουδένα συμφέρον έχει να την αποδεχθεί, ο νόμος του παρέχει τη δυνατότητα να την αποποιηθεί στο σύνολό της. Η αποποίηση της κληρονομίας, είναι η δήλωση του προσωρινού κληρονόμου ενώπιον του Ειρηνοδικείου ότι δεν επιθυμεί να καταστεί οριστικός κληρονόμος. Η προθεσμία αποποίησης της κληρονομίας είναι 4 μήνες από τη στιγμή που κάποιος πληροφορήθηκε ότι έχει καταστεί προσωρινός κληρονόμος (επαγωγή) λόγω διαθήκης ή κληρονομικής διαδοχής. Αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία του κατοικία στο εξωτερικό ή αν ο προσωρινός κληρονόμος έμαθε ότι είναι κληρονόμος όταν εκείνος διέμενε στο εξωτερικό, τότε η προθεσμία αποποίησης είναι ένα έτος. Αποποίηση: Σύμφωνα με το άρθρο 1847 Α.Κ. ο κληρονόμος μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία μέσα σε προθεσμία τεσσάρων (4) μηνών από τότε που έμαθε την επαγωγή και το λόγο της. Αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή αν ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή όταν διέμενε στο εξωτερικό, η προθεσμία είναι ενός έτους. Κατά κανόνα οι ανωτέρω προθεσμίες αρχίζουν να μετρούν από το χρόνο θανάτου του κληρονομούμενου, εκτός ορισμένων εξαιρέσεων που ο θάνατος δεν περιήλθε εγκαίρως στη γνώση του κληρονόμου. Η αποποίηση κληρονομίας πραγματοποιείται με δήλωση στο γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας, δηλαδή στο Ειρηνοδικείο του τόπου κατοικίας του κληρονομούμενου. Για αποποίηση με αντιπρόσωπο απαιτείται ειδική πληρεξουσιότητα με συμβολαιογραφικό έγγραφο. Σε περίπτωση παρέλευσης της νόμιμης προθεσμίας για αποποίηση, η κληρονομία τεκμαίρεται ότι έχει γίνει αποδεκτή. Οποιαδήποτε αποποίηση γίνει εκπρόθεσμα θεωρείται άκυρη. Συνέπειες: Η αποδοχή ή αποποίηση είναι αμετάκλητη. Αν ο κληρονόμος αποποιηθεί την κληρονομία, η επαγωγή προς εκείνον που αποποιήθηκε θεωρείται ότι δεν έγινε. Η κληρονομιά επάγεται σε αυτόν που θα είχε κληθεί, αν εκείνος που αποποιήθηκε δεν ζούσε κατά το θάνατο του κληρονομούμενου. Το δικαίωμα για αποποίηση μεταβαίνει στους κληρονόμους του κληρονόμου. Αυτό σημαίνει ότι, αν ο κληρονόμος που αποποιείται έχει τέκνα, θα πρέπει στη συνέχεια να αποποιηθούν και αυτά. Σε περίπτωση που τα τέκνα είναι ανήλικα, απαιτείται άδεια του αρμόδιου Δικαστηρίου. Ο συγγενής που αποποιείται δεν έχει κανένα δικαίωμα στο ενεργητικό της περιουσίας του θανόντος, ούτε όμως μπορεί να ασκηθεί δικαστικώς σε βάρος του καμία αξίωση που στρέφεται κατά της κληρονομίας. Προθεσμία αποποίησης κληρονομίας από ανήλικο Όχι σπάνια, διατυπώνεται αναρμοδίως η θέση ότι η προθεσμία αποποίησης κληρονομίας δεν τρέχει σε βάρος ανηλίκων. Υφίσταται προφανώς σύγχυση εκ του γεγονός ότι οι ανήλικοι είναι από το νόμο κληρονόμοι με το λεγόμενο ευεργέτημα της απογραφής, πράγμα που σημαίνει ότι δεν ευθύνονται με την προσωπική τους περιουσία για τα χρέη της κληρονομιάς, για τα οποία «υπέγγυα» είναι μόνον αυτή η ίδια η κληρονομιαία περιουσία. Ο νόμος ορίζει ότι στην περίπτωση αυτή ο ανήλικος είναι κληρονόμος εξ απογραφής και δικαιούται να συντάξει την απογραφή της κληρονομιαίας περιουσίας (να καταγράψει, δηλαδή, το ενεργητικό και το παθητικό αυτής σε έκθεση που κατατίθεται στο αρμόδιο δικαστήριο της κληρονομίας) εντός ενός έτους από τότε που θα αποκτήσει πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα (δηλ. από την ενηλικίωσή του), αλλιώς χάνει το αναφερθέν ευεργέτημα. Έχει προκληθεί, λοιπόν, η παρανόηση ότι η προθεσμία αυτή αναφέρεται σε αυτήν καθαυτή την αποποίηση. Πρόκειται για λάθος. Η προθεσμία αποποίησης κληρονομίας τρέχει και κατά ανηλίκου. Αν παρέλθει άπρακτη, ο ανήλικος καθίσταται κληρονόμος. Απλώς, αν προσέξει και συντάξει απογραφή εντός έτους από την ενηλικίωσή του, τότε δεν χάνει το προνόμιο να μην ευθύνεται για τα χρέη του κληρονομούμενου και με την υπόλοιπη, εκτός της κληρονομίας περιουσία του. Οι συνέπειες της παρανόησης ενδέχεται να είναι οδυνηρές. Ανήλικοι καθίστανται κληρονόμοι χωρίς να το γνωρίζουν οι ίδιοι και οι γονείς τους (που νομίζουν ότι η προθεσμία αποποίησης ξεκινά με την ενηλικίωση), ξεχνούν να συντάξουν απογραφή όταν ενηλικιώνονται (ενδεχομένως διότι μεσολαβούν πολλά έτη ή γιατί έχουν αποβιώσει οι γονείς τους και δεν έχουν σχετική ενημέρωση οι ίδιοι οι ενηλικωθέντες κληρονόμοι) και ευρίσκονται κατάχρεοι, διότι ο κληρονομούμενος είχε ανεξόφλητες υποχρεώσεις που πλέον εκ του νόμου βαρύνουν τους ίδιους (ως απλούς και όχι εξ απογραφής κληρονόμους). Προθεσμία αποποίησης κληρονομίας από ανήλικο & αναστολή αυτής μέχρι να χορηγηθεί η σχετική άδεια Σύμφωνα με το άρθρο 1847 ΑΚ η προθεσμία μέσα στην οποία επιτρέπεται η αποποίηση κληρονομίας – είναι τέσσερις μήνες από τότε που ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή της κληρονομίας σε αυτόν και το λόγο της επαγωγής, ήτοι από τότε που έμαθε ότι είναι κληρονόμος.Επί διαθήκης η προθεσμία δεν ξεκινάει πριν από τη δημοσίευση της διαθήκης (ακόμη, δηλαδή, και αν ο κληρονόμος γνωρίζει την ύπαρξη και το περιεχόμενο της διαθήκης) – επεκτείνεται στο ένα έτος (με ίδια αφετηρία) στην περίπτωση που ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία τους στο εξωτερικό ή αν ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή όταν διέμενε στο εξωτερικό. Η προθεσμία αυτή, εφόσον ο νόμος δεν διακρίνει (1847, 1850 ΑΚ), τρέχει και κατά προσώπων ανίκανων προς δικαιοπραξία (258§1 ΑΚ), ήτοι και κατά ανηλίκων. Μάλιστα, πάγια η νομολογία δέχεται ότι τα γεγονότα της γνώσης της επαγωγής και του λόγου αυτής ερευνώνται στο πρόσωπο του νομίμου αντιπροσώπου του ανηλίκου. Συνεπώς, η προθεσμία αρχίζει να τρέχει για τον ανήλικο κληρονόμο από τότε που οι ασκούντες τη γονική μέριμνα έλαβαν γνώση της επαγωγής. Αναστέλλεται δε η προθεσμία αυτή κατά τη ρητή διατύπωση του άρθρου 1847§3 ΑΚ για τους ίδιους λόγους για τους οποίους αναστέλλεται και η παραγραφή, εφαρμοζομένων αναλόγως των διατάξεων του άρθρου 255 ΑΚ. Oι ανήλικοι κληρονόμοι δεν μπορούν να αποποιηθούν αυτοπροσώπως το κληρονομικό τους δικαίωμα, αφού δεν διαθέτουν δικαιοπρακτική ικανότητα (βλ. 128επ. ΑΚ). Οι γονείς που ασκούν τη γονική μέριμνα δεν μπορούν στο όνομα του ανηλίκου να αποποιούνται κληρονομία ή να παραιτούνται από τη νόμιμη μοίρα κληρονομίας που επάγεται στον ανήλικο χωρίς να έχουν πάρει προηγουμένως σχετική άδεια δικαστηρίου (1526 σε συνδ. με 1625 ΑΚ). Συνεπώς, η δικαστική άδεια αποτελεί απαραίτητο όρο για την ενεργοποίηση των εννόμων συνεπειών ορισμένων πράξεων (αποποίηση) που ενεργούνται από αυτόν που ασκεί τη γονική μέριμνα του ανηλίκου (1510, 1526 και 1625 ΑΚ). Η άδεια δίδεται με απόφαση του δικαστηρίου, το οποίο δικάζει κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας (αρ.121 ΕισΝΑΚ), το οποίο εξετάζει αν η αποποίηση είναι προφανώς επωφελής ή αναγκαία για τον ανήλικο. Επομένως, από την υποβολή της αιτήσεως προς παροχή αδείας για αποποίηση κληρονομίας, που γίνεται για λογαριασμό ανηλίκου, και μέχρι δημοσιεύσεως της σχετικής αποφάσεως αναστέλλεται κατ’ άρθρον 255 εδ. α ΑΚ η προθεσμία προς αποποίηση λόγω ανωτέρας βίας, αφού η αποποίηση της κληρονομίας, που θα γίνει από το νόμιμο εκπρόσωπο του ανηλίκου, εξαρτάται από γεγονός μη δυνάμενον να αποτραπεί ακόμη και με τη λήψη μέτρων άκρας επιμέλειας εκ μέρους του αντιπροσώπου του ανηλίκου και δη από την παροχή αδείας εκ μέρους του δικαστηρίου, της οποίας μη υπαρχούσης δεν χωρεί νομοτύπως για τον ανήλικο αποποίηση κληρονομίας.